Bemvindo in Santa Luzia, welkom in Santa Luzia

Het is vier uur in de ochtend. De haan van dona Gloria heeft nog niet gekraaid maar seu (meneer) Marcos is al op. Kaplaarzen aan, machete in de hand, klaar om naar zijn roa, zijn veldje, te gaan. Vijfentachtig jaar is Marcos, maar hij kan het werken niet laten.

Net als alle andere inwoners van het Amazonedorp Santa Luzia verbouwt hij maniok en verwerkt die tot farinha. Dit maniokmeel met harde korrels, een onmisbaar bestanddeel van de maaltijd in Noord-Brazilië, vormt voor het dorp de voornaamste inkomstenbron. Aan de overkant van zijn erf, achter de mangobomen, ligt de Pousada Dona Gloria, het gastenverblijf met het grote palmbladeren dak. Zo’n dak is duur omdat de geschikte palmen steeds schaarser worden, maar volgens Marcos waait de tropenwind nergens zo lekker als onder een palmendak. Bovendien wordt met deze bouwwijze een culturele traditie in ere gehouden.

Kleinschalig toerisme
De pousada is een initiatief van de Stichting Sempre Ve rd e (Altijd Groen), in 1996 opgericht door vijf Nederlandse vrienden en een Braziliaanse priester. Op drie hectare land, gekocht van Marcos, hebben ze een houten huis laten bouwen met een open woonkamer, eenvoudige slaapkamers en een veranda rondom. Zo kan het dorp op kleine schaal toeristen ontvangen, zodat de lokale economie wordt gestimuleerd, met respect voor de bevolking en de natuur. Het dorpje, verscholen in het bos tussen Santarém en Alter do Chão, houdt stand tegen de oprukkende teelt van peper en soja, waar elders oorspronkelijk bos voor wordt gekapt. Santa Luzia heeft elektriciteit maar geen telefoon, waterleiding of riolering. De dorpsbewoners drinken water uit de beek en voor de pousadagasten is een put geslagen.

Zestien reizigers zijn er vandaag in de pousada, Holandeses ditmaal . Gisteren kwamen ze aangelopen door het donke re woud, sjouwend met rugzakken, tassen en koffers. De kleine Paulo scheen ze bij met de zaklantaarn. In de pousada hadden Marcia en Aurizette de tafels met typische gerechten van Amazônia klaargemaakt. Vooral de vruchten vielen in de smaak. Mango, ananas en papaja kenden ze wel maar het sap van de cacaovrucht, de verse paranoten en likeur van de cupuaçuvrucht waren een ontdekking. Van het dikke, ijzerhoudende sap van de açaibessen drinken de gasten niet veel, wat seu Marcos zijn hoofd doet schudden. Suco de açai is gezond en niet te versmaden.

Brulapen
Het project Sempre Verde slaat aan. De reizigers waard eren hun kennismaking met het dorpsleven en voor de vijftien families van Santa Luzia is de ontvangst van de buitenlanders eveneens een avontuur en natuurlijk een welko m e aanvulling op het inkomen uit de maniokteelt. Marcia, de vriendelijke gastvrouw, en haar man Paulo ontvangen als beheerders een vast salaris. Zeca, Zico en Nelson begeleiden de excursies in en rond het dorp.
Dacileide en Dacivette helpen in het huishouden en de zeven dochters van Zeca verzorgen op verzoek de was van de gasten. De toeristenbelasting komt ten goede aan het hele dorp, de afgelopen keer heeft de dorpsvergadering het geld bestemd voor het opknappen van de toegangsweg naar het dorp.
Wanneer Marcos het pad achter de pousada neemt, zijn de gasten nog in diepe rust. Zouden ze vannacht de brulapen hebben gehoord? Grote kans dat vanmiddag de kapucijnaapjes of de mão amarelo zich nog laten zien, want het terrein van de pousada is met zijn oorspronkelijke vegetatie en fruitbomen een populair toevluchtsoord. Marcos vindt het aardig dat de westerse toeristen zo veel belangstelling hebben voor dieren. Zodra een kolibri, toekan, gordeldier of luiaard in de tuin gesignaleerd wordt, rennen ze enthousiast naar binnen om hun fototoestel te halen.

Proeven, voelen, ruiken, horen Na het werk op het veld passeert Marcos een groepje wandelende gasten. Zeca leidt hen door de omgeving en hij maakt er een echte show van. Zonder een woord Engels maakt hij duidelijk dat die ene plant goed is tegen menstruatiepijnen, de andere plant wonden ontsmet en dat het geurige gras gebruikt wordt om de was mee te doen. Met een palmblad veegt hij een paadje schoon en doet de sluipende gang van een jager voor. Hij laat de mensen het leven in het woud proeven, voelen, ruiken en horen. Ze kunnen ook diverse excursies maken in de omgeving. Een tocht per kano door het mangrovewoud, een bezoek aan het natuurreservaat van Belterra en het oude rubberdorp, een boottocht naar de encontro das águas waar je met een beetje geluk zoetwaterdolfijnen ziet spelen in de avondzon. Vanmiddag gaan de meeste gasten naar Alter do Chão. Luieren aan de prachtige stranden en zwemmen in het heldere water van de Tapajós. Met roodverbrande gezichten komen ze ’s avonds thuis. Marcos heeft alle veranderingen in het dorp meegemaakt. Veertig jaar geleden vestigde hij zich hier als eerste met zijn gezin. De grond is vruchtbaar, het woud levert een schat aan noten en vruchten. Het leven in Santa Luzia is niet makkelijk geweest, maar seu Marcos is er aan verknocht en hij hoopt dat zijn kleinkinderen Paulinho en Mayara niet naar de stad trekken, maar een leven kunnen opbouwen op deze vreedzame plek.

Op reis met Djoser in het Braziliaanse Amazonegebied verblijf je twee nachten in Pousada Dona Gloria.