Bolivia, het meest Indiaanse land van Zuid-Amerika

Ingesloten tussen Brazilië, Peru, Chili, Argentinië en Paraguay, ligt Bolivia. De schoonheid van het land in natuur, cultuur en vooral ook z'n bevolking trekt jaarlijks een groeiend aantal avonturiers naar het "Dak van de nieuwe wereld". Maar wat weten we eigenlijk van dit geïsoleerde land, wat pas sinds kort op de toeristenkaart staat?



Politieke instabiliteit
Op 06 augustus 1825 werd de republiek Bolivia uitgeroepen, toen het land bevrijd werd van de Peruaanse en Spaanse overheersing. Deze kreeg de naam van haar bevrijder, Simón Bolivar, die ook de eerste president werd. Bolivia heeft een geschiedenis achter de rug van een door geen enkel ander land geëvenaarde politieke instabiliteit: in de afgelopen 176 jaar heeft het land meer dan 180 presidenten versleten, van wie er bijna nooit een herkozen is.
De enige regering die blijvend een stempel heeft gedrukt is die van Victor Paz Estenssoro, die tussen 1952 en 1956 de tinmijnen heeft genationaliseerd, analfabeten stemrecht gaf en de eerste echte landbouw hervormingen heeft doorgevoerd.

Aymará's en Quechua's
De Boliviaanse bevolking is gevormd door de geografisch hoge ligging in de Andes van het land en de veelbewogen politieke geschiedenis. Er wonen vandaag de dag ongeveer 7 miljoen mensen in het land, dat ongeveer 26 keer groter is dan Nederland. Bolivia is dus zeer dun bevolkt, wat duidelijk te zien is in de ruige, desolate berglandschappen die het land kenmerken. De inwoners bestaan voor 60% uit inheemse volkeren, waarvan de Aymará's en de Quechua's, twee indianenstammen, veruit de grootste groep vormen en het straatbeeld in Bolivia grotendeels bepalen. Ondanks het feit dat ze verschillende talen spreken, lijken ze als broers op elkaar door hun spleetogen, hun vooruit stekende jukbeenderen en het gladde gitzwarte haar van hun Aziatische voorouderen. De felle zon op deze hoogte (de meeste indianen wonen op de Altiplano vlakte op ruim 3500 meter) heeft hun gelaat koperkleurig gemaakt. De geringe hoeveelheid zuurstof in de ijle lucht heeft hun lichaamsmaat teruggebracht, maar hun borstomvang vergroot.

Chullo's en sombrero's, poncho's en kepes
De verschillende sociale groepen in Bolivia zijn vrij gemakkelijk te herkennen aan de hand van hun kleding. De indianen dragen de kleren van hun eigen dorp, die door de vrouwen van lama- of schapenwol geweven is. Om te weten uit welk dorp een indiaan afkomstig is, is het voldoende om te kijken naar de verschillende motieven en kleuren van de poncho. Dikwijls is de chullo (een wollen muts met oorbedekking) voor de mannen uit een dorp gelijk en wordt vaak zelfs onder een bolhoed gedragen.
De vrouwen dragen een nauwe geweven jurk, met daaronder een groot aantal onderrokken, waardoor het soms lijkt alsof ze erg dik zijn. Maar de vele onderlagen zorgen voor isolatie en warmte, wat op deze hoogte zeker geen overbodige luxe is. Meestal knopen ze een kepe, een bij de rok passende rechthoekige geweven doek, over hun schouders en dragen hierin kinderen of marktkoopwaar. Zodoende hebben ze de handen vrij om tijdens het lopen wol te spinnen. Bovendien dragen velen een poncho, tegenwoordig machine geweven van lamawol, die wat bescherming biedt tegen de soms ijzige kou op de grote hoogte.

En dan is er natuurlijk nog de befaamde bolhoed, geintroduceerd door de Spanjaarden en kenmerkend voor de indiaanse mannen en vrouwen in Bolivia. Natuurlijk biedt de bolhoed bescherming tegen de felle zon en de bittere kou, maar de 'sombrero' heeft ook een belangrijke sociale betekenis. Zo is het mogelijk om aan de hoed af te lezen uit welke streek iemand afkomstig is en is het aan de soort hoed zelfs te zien of iemand gehuwd is of niet.

Pachamama, moeder aarde
In de jaren van de Spaanse bezetting werd de Bolivianen het katholicisme opgelegd wat tot op de dag vandaag de hoofdreligie vormt, ook onder de Quechua's en Aymará's. Maar nog altijd is er een sterke hang naar het spirituele, la waijta, de dankbaarheid ten aanzien van Pachamama, moeder aarde. Een goede oogst, toename van produktie, goed voer voor de dieren, veiligheid van de mijnwerkers, allemaal zijn ze te danken aan moeder aarde, die daar in veel rituelen en door offers voor wordt bedankt. Vele van deze offers zijn te koop op de heksenmarkt oftewel "mercado de los brujos". Zakjes en potjes gevuld met gekleurd suikergoed, kaarsjes en kippenpoep, kraampjes met veren, dierenhuiden en gedroogde lamafoetussen. Dat dit zeker geen uitgestorven natuurgeloof is, bewijst het feit dat de indianen nog steeds de aarde met water of bier besprenkelen bij een oogstfeest, een geboorte of bij het inzegenen van een nieuwe auto. En vaak worden ongeboren lamafoetussen begraven onder een nieuw huis, zodat er geen ongelukken zullen gebeuren.

De Quechua's en Aymará's vandaag de dag
Bolivia is het armste land van Zuid Amerika, een feit waar met name de geografische ligging, het barre klimaat en de politieke instabiliteit aan hebben bijgedragen. Maar, zoals in veel ontwikkelingslanden, zijn de onderlinge verschillen enorm. In Bolivia hebben vooral de indianen het zwaar te verduren en zij vormen de meerderheid van de bevolking. Analfabetisme is aan de orde van de dag, mede doordat kinderen vaak op jonge leeftijd van school moeten om thuis mee te helpen, met name de meisjes. De steden raken overbevolkt met werkeloze Indianen die hier hun geluk komen beproeven. De jongens proberen vaak wat geld te verdienen als schoenpoetser voor de zakenlui in de steden. De volwassen mannen verdienen vaak hun brood als "cargador", drager. Omdat veel Quechua's en Aymará's geen Spaans spreken, is werk als drager - op de onderste tree van de maatschappelijke ladder - soms het enige wat voorhanden is.
Met een touw om het voorhoofd en een bepakking die soms wel oploopt tot 150 kilo, lopen ze blootsvoets door de straten.

Gelukkig lijkt het, ook op het platteland, steeds beter te gaan, door een betere politieke situatie, de verbetering van de infrastructuur en door veel ontwikkelingsprojecten, zodat deze cijfers hopelijk snel in positieve zin bijgesteld kunnen worden.

De 25-daagse Djoserreis door Bolivia en Peru laat je kennismaken met dit prachtige land en zijn inwoners, o.a. in Tarabuco, waar we de zondagsmarkt bezoeken. Ook worden de zilvermijnen van Potosí bezocht, waar de mijnwerkers nog steeds vertrouwen op mascottes en religieuze riten voor hun veiligheid, zoals hierboven beschreven staat.