De laatste trein van Mexico

De spectaculaire treinreis door de Barranca del Cobre, de Koperkloof, is een belangrijk onderdeel van de nieuwe Djoserreis door het nog weinig bekende noorden van Mexico. Kees de Ruiter, voormalig reisbegeleider en nu in Mexico werkzaam voor onze plaatselijke agent, vertelt over zijn kennismaking met treinreizen in Mexico.

Als treinfanaat kwam ik te laat naar Mexico. Het is 1998, ik kom onderzoek verrichten naar het openbaar vervoer in Mexico Stad. Daarnaast wil ik zoveel mogelijk genieten van het roemruchte Mexicaanse spoorwegstelsel. Te laat. Hoewel in mijn Lonely Planet nog uitgebreide route- en prijstabellen staan, blijkt op het station dat de trein naar Guadalajara niet meer bestaat. Gevolg van privatiseringen in de jaren negentig. De spoorwegbedrijven hebben het onrendabele personenvervoer afgeschaft om zich volledig op het vrachtvervoer te storten.

Tunnel
Wanneer ik eenmaal toe ben aan mijn eerste vakantie, rijden er alleen nog treinen van Mexico Stad naar Ciudad Juarez, Oaxaca en Veracruz, dus snel het geplande weekje Guadalajara omgezet naar Veracruz en ik zit alsnog dezelfde avond in de trein. Hij vertrekt precies op tijd om 20.00 uur, de rit duurt elf uur, dus de verwachte aankomsttijd in Veracruz is 7.00 uur. Helaas, halverwege de zeer spectaculaire route staan we om een uur of een ‘s nachts een tijd lang stil voor een tunnel, om een tegemoetkomende goederentrein te laten passeren. Als die eindelijk voorbij is, rijden wij zelf de tunnel in, tot we halverwege stuiten op een achtergebleven goederenwagon. Pas halverwege de ochtend komt de sleepwagen. Wanneer ook de rails zo goed en zo kwaad als het gaat weer aan elkaar geknoopt zijn, kunnen we onze reis vervolgen. Om half vier ‘s middags rommelt de trein (die net als zijn passagiers doodmoe lijkt) het station van Veracruz binnen. En dan te bedenken dat een gewone lijnbus dit traject in ongeveer vijf uur aflegt.

Als ik vier jaar later terugkom in Mexico, ben ik verheugd te ontdekken dat één traject alle privatiseringen heeft overleefd: Los Mochis – Chihuahua, beter bekend als de Copper Canyon Railway. Dat deze trein nog bestaat heeft twee redenen: ten eerste is dit een van de spectaculairste spoortrajecten ter wereld, dus erg populair bij de toeristen. Ten tweede: pure noodzaak. Sinds de opening in 1961 is het spoor nog altijd de enige wijze van transport tussen Los Mochis en Chihuahua, afgezien van vliegtuig en benenwagen. Zodoende neemt bijna iedereen die van de ene kant van de Sierra Tarahumara naar de andere kant wil, de trein. Voor de toeristen vertrekt om 6.00 uur de ‘Primera Clase’ uit Los Mochis, de lokale bevolking reist met de ‘Clase Economica’ van 7.00 uur. Ik neem de Clase Economica, uiteraard om van de ‘couleur locale’ te kunnen proeven, maar vooral ook omdat ik nog vroeger opstaan te barbaars voor woorden vind.

Grotwoningen
Het eerste stuk is vlak en het uitzicht nog niet heel bijzonder, zodat ik mijn medereizigers eens goed kan bestuderen. Tegen mijn verwachting in bevindt zich in mijn coupé slechts één andere backpacker, een Australisch meisje dat net als ik op weg is naar Creel. Verder veel Mexicanen, die (vermoed ik) in de dorpjes langs de route wonen en naar Los Mochis gekomen zijn om daar spullen te verkopen of juist inkopen te doen. Naarmate we verder het woongebied van de Tarahumara-indianen inrijden, neemt hun aantal in de trein ook toe. Door de moeilijke toegankelijkheid van hun leefgebied, is dit een van de meest traditionele bevolkingsgroepen van Mexico. Uit verzet tegen de vermenging van hun cultuur met die van de Spanjaarden en later de Mexicanen, trokken zij zich steeds dieper terug in het uitgebreide canyongebied. Hoewel het gebied bekend staat als de Copper Canyon of Koperkloof, is het in werkelijkheid een stelsel van vier verschillende kloven, samen veel groter dan bijvoorbeeld de Grand Canyon in Colorado.
Na meer dan vier eeuwen contact met de buitenwereld is het woongebied van de Tarahumara weliswaar sterk verkleind, maar in het centrum houden zij er nog steeds een sterk traditionele levenstijl op na, met hun eigen taal en kleding. Veel Tarahumara (of Raramuri, zoals zij zichzelf noemen) leven nog in grotwoningen en een minderheid houdt nog steeds de spiritualistische godsdienst in ere. In de meer ontsloten delen van het gebied, waar het contact met de (vooral Jezuïtische) missionarissen intensiever was, heeft zich een bijzondere mengvorm ontwikkeld van katholicisme en de traditionele godsdienst.

Ongeveer anderhalf uur voor aankomst in Creel maakt de trein een wat langere stop in het gehuchtje Divisadero. Geheel terecht, vanaf het uitzichtpunt hier kijk je recht naar beneden in de 2300 meter diepe canyon. Een waanzinnig uitzicht. Na wat locale snacks gekocht te hebben bij de Tarahumaravrouwen die de stalletjes bij het station beheren, weer terug de trein in voor het laatste stuk. In Creel aangekomen weet ik één ding: wat er verder ook nog mag worden van deze trip, mijn honger naar spectaculaire treinreizen is weer voor even gestild.