Land van de megadiversiteit – Madagascar: een continent op zich

Volgens een legende van lang, lang geleden, verlaten een man met de naam Koto en zijn zoon op een dag hun dorp om in het bos honing te gaan verzamelen. Ze blijven zo lang weg dat hun mededorpelingen ongerust naar ze op zoek gaan.

Na een lange zoektocht merken de dorpelingen dat ze vanuit de boomtoppen worden bekeken door twee grote indri indri. Ze concluderen dat dit Koto en zijn zoon zijn, door een of andere magische bezwering in indri veranderd. De indri indri, de grootste lemuur van Madagascar, wordt in de omgeving van Andasibe vanaf die dag Babakoto genoemd: papa Koto.
Na een politiek roerige periode is de rust op Madagascar weergekeerd. Op reis met Djoser kun je weer volop genieten van dit bijzondere eiland. Het Périnetreservaat bij Andasibe is het eerste nationale park dat je bezoekt: een typisch tropisch bos in het oosten, bekend om zijn grote variëteit aan orchideeën, maar vooral ook om de beroemde grote halfaap die zo krijst dat het door merg en been gaat. Behalve deze indri indri zul je in dit heuvelachtig gebied ook groepen kleinere halfaapjes tegenkomen, enorm veel vogelsoorten en erg veel reptielen, waaronder kameleons.

Bizarre levensvormen
Périnet is maar een van de ecologische hoogtepunten die we in Madagascar aandoen. Het eiland beschikt over een ongekende diversiteit aan flora en fauna. Alleen al de 12.000 soorten vegetatie vormen een van de grootste collecties ter wereld. Daarvan zijn veel soorten endemisch, die vind je dus nergens anders. Ook voor het overgrote deel van de amfibieën, reptielen, zoogdieren en meer dan de helft van de vogels moet je speciaal naar Madagascar.

Al in 1771 schreef de Franse natuuronderzoeker Joseph Philibert Commerson dat de natuur van Madagascar zich lijkt te hebben teruggetrokken in een afgezonderde wijkplaats om te werken aan vormen die verschillen van vormen die elders zijn gecreëerd. Bij elke stap die je zet kom je de meest bizarre en wonderbaarlijke levensvormen tegen. Vanwege die schat aan buitengewone natuurlijke rijkdom is het begrijpelijk dat Madagascar al in 1927, als een van de eerste landen ter wereld, een nationaal stelsel van natuurreservaten ontwikkelde.
Tegenwoordig telt Madagascar zestien nationale parken en 31 reservaten. Samen beslaan ze bijna een achtste deel van de totale oppervlakte van het eiland. Het beheer van deze parken en reservaten is in handen van de nationale vereniging ANGAP, die ze in drie klassen heeft ingedeeld. Daarvan behoren Périnet, Ranomafana en Isalo, die je met Djoser bezoekt, tot de belangrijkste groep van vier parken en reservaten met een ‘uitzonderlijk ecologisch en toeristisch potentieel’. De overige 43 zijn nog niet of pas gedeeltelijk geëxploiteerd, of alleen toegankelijk voor biologen en wetenschappers die niet terugdeinzen voor moeilijke omstandigheden.

Warm water
Het nationale park Ranomafana is, met zijn meer dan 39.000 hectare, ruim drie keer zo groot als het geheel van parken rond Andasibe. Beide gebieden hebben een vochtig tropisch klimaat, maar Ranomafana vangt jaarlijks beduidend meer neerslag en de regenwoudvegetatie waar het park om bekendstaat, is een stuk dichter dan het tropisch bos bij Andasibe. Ranomafana betekent trouwens ‘warm water’, wat duidt op de warmwaterbronnen in het park. Er is ook een klein thermaal zwembad, heerlijk na een wandeling door dit fantastische woud met zijn vele varens, legio vogelsoorten en bamboe-etende halfaap hapalemur aureus. Ook het bergachtige landschap is spectaculair: granieten rotsblokken, diepe dalen en rivieren. De watervallen in het park voorzien de regio van elektriciteit.

Het derde belangrijke nationale park dat je met Djoser uitgebreid verkent, is Isalo. Geen regenwoud, maar kalkstenen rotsformaties uit het Juratijdperk. Dit gebied van meer dan 81.000 hectare, is dan ook veel droger dan Ranomafana en de omgeving van Andasibe. Het zandsteenachtige gebied, afgewisseld met uitgestrekte graslanden, telt veel riviertjes die smalle canyons vormen en is bekend vanwege zijn watervallen, natuurlijke zwembad en verschillende soorten lemuren. Isalo heeft ook een wonderbaarlijke vegetatie, waaronder verschillende variëteiten olifantspoot (pachypodia), een soort vetplant met dikke stammetjes, witte of rood/roze bloemetjes en korte, dikke bladeren in losse rozetten.

Taboes
Niet alleen vanwege de eigenzinnige variëteit aan flora en fauna kun je Madagascar beschouwen als een continent op zich, ook de rijkgeschakeerde cultuur is vaak typisch Malagassisch. Het eiland telt maar liefst achttien etnische groepen, die over het algemeen in vrede naast elkaar leven. Je hebt op reis alle gelegenheid om kennis te maken met aspecten van de cultuur die zowel Aziatische als Afrikaanse elementen in zich heeft. Nog veel leuker wordt het als je je van tevoren al een beetje in hun gebruiken verdiept, bijvoorbeeld in de vele taboes, die hier fady’s heten. Zo kan het nuttig zijn te weten dat men hier, om de voorvaderen tevreden te houden, nooit in de richting van een graftombe wijst. Ingewikkelder is het taboe op bepaalde voedingsmiddelen, dat verschilt namelijk per streek. In de ene regio is vis taboe, in de andere varkensvlees en in een derde moet je het niet in je hoofd halen om eieren te bestellen. Als buitenlander word niet echt van je verwacht dat je het naadje van de kous weet, maar bij twijfel kan het natuurlijk nooit kwaad het even te vragen aan de plaatselijke bevolking.