Marokko

Marokko 20 dagen mei

20-daagse reis door Marokko met Djoser

30 april – 19 mei

De volgende plaatsen bezocht (in alfabetische volgorde): Casablanca, Chefchaouen, El Jadida, Erfoud, Essaouira, Fès, Marrakech, Meknès, Ouarzazate, Rabat, Volubilis, Zagora. Het reisschema van dag tot dag is te vinden op de website van Djoser. In dit reisverslag wordt stilgestaan bij dingen die opvielen. 

In Casablanca de Hassan II Moskee bezocht, genoemd naar de in 1999 overleden Marokkaanse koning, de vader van de huidige koning, Mohammed VI. Deze moskee ligt deels aan het water.

De minaret (moskeetoren) is 200 meter hoog, de hoogste in de wereld. De moskee heeft een dak dat in twee minuten open kan gaan staan. Binnen vlogen zwaluwen rond. Op de vloer lagen lappen, waarin moslims de schoenen kunnen verbergen die ze uit moeten doen. Er is voor mannen en vrouwen een aparte wasruimte.

De moskee heeft groene dakpannen en ook de sierlijnen en decoraties op moskeeën zijn meestal groen. Groen is de kleur van de islam.

In verschillende steden een madrasa bezocht, een koranhogeschool met inwonende studenten. De madrasa in Fès heeft een voorgevel met zellij-tegels. Ook de pilaren worden gekenmerkt door zellij: geometrisch tegelwerk met  ingewikkelde en kleurrijke patronen.

Marokko was geen Franse kolonie, maar kwam in 1911 onder Frans bestuur. Het Frans protectoraat eindigde al ruim een halve eeuw geleden, maar de invloed van Frankrijk is nog niet verdwenen. Ook kinderen spreken nog Frans. In de steden heten de taxi’s petit taxi en straten worden behalve in het Arabisch ook in het Frans aangegeven: Rue Colbert, Rue de Tours. Je herkent zo de voetbalschool: École de Football, de apotheek: Pharmacie en ook het menu in restaurants wordt op die manier leesbaar.

De smalle straten in de medina van Chefchaouen, de Souïka-wijk, met wit en indigoblauw gekalkte gebouwen. De blauwe kleur, ook toegepast op de deuren en bestrating, schijnt de muggen te weren. De naam souïka betekent kleine souk: kleine markt. Opvallend zijn de winkeltjes in minivorm: de schoenenvoorraad uitgestald op een woningtrap, et cetera.

Een paar vrouwen uit onze reisgroep bezochten in Chefchaouen een hammam, een badhuis dat op bepaalde tijden alleen voor mannen of alleen voor vrouwen is geopend. Ze vormden in de gezamenlijke kleedkamer een bezienswaardigheid. De in dik ondergoed gehulde Marokkaanse vrouwen en meiden deden niets meer. Met sluikse blikken zaten ze de westerse vrouwen aan te staren. Die werden ingesmeerd met olijfzeep, gewassen en gemasseerd, met een scrub-handschoen nageboend en weer met water afgespoeld. Ze hielden er een zachte, schone huid aan over, een lekker glad vel.

We werden op de souk (markt) regelmatig als Hollanders aangesproken: ‘Goejendag! Kijken, kijken, niet kopen!’ De souk in Fès zou 80.000 winkeltjes tellen. Er werd dan ook heel wat aangeboden: onder meer thee, kleurstof, nogaschotels, ceintuurs, wol, garen, schoenen, sieraden, kippen, vis, geitenkoppen, cd’s, korans, leer, koper, zilver, goud, raffiaproducten.

We troffen in zeer kleine ruimtes ook weverijen aan, messenslijpers, textielververijen, koperslagers en naaiateliers.

De medina’s - medina staat voor oude stad - van Essaouira, Fès en Marrakech staan op de werelderfgoedlijst van Unesco. 

In de smalle marktstraten van de medina van Fès werden we veelvuldig gepasseerd door ezels, letterlijk pakezels, zwaar beladen met hout, groente, ijzer. Twee berijders was heel gewoon, en die bleven soms gewoon zitten als de ezel de trap afdaalde. Ook op de grote wegen liepen veel ezels en als er ergens een markt was, stond de aangrenzende weide volgepakt met ezels.

In Fès de chouara’s (leerlooierijen) bezocht, waar je op het Terrasse de tannerie van bovenaf de met verstoffen gevulde kuipen en gelooide huiden van geiten, kamelen, koeien en schapen kunt bekijken. In de verte waren op heuvels drogende gekleurde huiden zichtbaar.

In Fès ook Art Naji bezocht, een aardewerk- en tegelfabriek, waar we konden zien hoe een tegelmozaïek tot stand komt. Eerst worden kleine tegels gemaakt, waarop patronen worden uitgetekend. Die vormen worden met een grote beitel uitgehakt. De patroondeeltjes worden ondersteboven (gekleurde zijde naar beneden) in een patroon neergelegd en vervolgens wordt er beton op de achterkant gegoten. Zo ontstaan er driehoeken, vierkanten en tafelbladen.

Veel gebergte gezien, beginnend met het Rif-gebergte en later het Atlasgebergte met besneeuwde toppen. We konden deelnemen aan twee bergwandelingen. De eerste in het Rif-gebergte onder begeleiding van een gids, Abdel. We klommen tot een hoogte van 900 meter en net toen het ging regenen, gingen we thee drinken in de keuken van een in de bergen gelegen huisje. We passeerden velden met klaprozen, kif (Marokkaanse marihuana), cactussen en grote agave-planten. We zagen veel grazende paarden, ezels en koeien, in hun bewegingen beperkt door touwen aan hun poten. Geiten en schapen mochten wel vrij rondlopen. Regelmatig hoorden we ook de echo van ezelgebalk.

Later maakten we nog een wandeltocht door het Atlasgebergte, meer een echt klim-wandeltocht. Toen we waren afgedaald en omhoogkeken, realiseerden we ons pas op welke hoogte we waren geweest.

In Erfoud trokken we met Landrovers de woestijn in: Erg Chebbi, kleine woestijn. Op weg daar naartoe veel fata morgana’s gezien, al bleek de laatste blauwe plas géén waanbeeld te zijn, maar een echt meer. We passeerden de grens met Algerije.

We overnachtten in een donkerbruine bedoeïnentent met een kleurrijke binnenkant. Vanaf de woestijnduinen keek je uit op het tentendorp. We maakten de zonsondergang en de volgende morgen ook de zonsopgang mee. Wat opviel was de bijzonder sterrenrijke nachthemel.

Helaas geen woestijnroos gevonden. In woestijnen kan volgens het Museon in Leiden door verdamping van grondwater een neerslag van verschillende mineralen ontstaan. Een voorbeeld is gips, dat een rozetvormige structuur vormt, waarin vaak ook zanddeeltjes voorkomen: de woestijnroos, ook wel zandroos genaamd. Op de markten en langs de weg worden woestijnrozen te koop aangeboden, van klein tot groot

Nog meer zandavonturen: in Zagora hebben we een tocht op een dromedaris gemaakt. In een stoet van dertien dromedarissen trokken we ruim een uur door een palmoase.  

Op weg naar Zagora door de Vallei der duizend kasba’s gereden, lemen woonburchten, met kantelen op de muren. Als ze niet meer voldoen, worden ze niet opgeknapt, maar verlaten. Er komen dan nieuwe kasba’s bij. In Zagora een onderaardse kasba bezocht, een burcht, waar het donker en koel is.

Onderweg naar Marrakech maakten een fotostop in Ouarzazate, waar we de Taourirt-kasba bezochten, gebouwd in de achttiende eeuw; deze werd wel gerestaureerd. Beroemd in het zuiden van Marokko zijn de kasba’s in Aït Benhaddou, het decor van de films Lawrence of Arabia en Gladiator.

Nooit in een land zoveel ooievaars gezien als in Marokko (ooievaar in het Arabisch: laqlaq). Het begon al toen we van Rabat naar Chefchaouen trokken. Eerst bezochten we in Rabat nog het mausoleum van koning Mohammed V en de aan zijn opvolger Hassan II gewijde toren. Daarna naar de necropool Chellah, in het zuidoosten van Rabat. We betraden deze ommuurde dodenstad via een poort met hoefijzerboog. De bomen zaten vol met ooievaars en veel ibissen. Ooievaarsnesten op muren en ook op de top van een minaret, een veel voorkomende nestelplaats.

De ooievaar zou in de Arabische wereld de zielen incarneren van dode moslims die er niet in slagen hun pelgrimage naar Mekka te volbrengen. Nu maken ze deze reis in het lichaam van een ooievaar. Om die reden voelen moslims een groot respect voor ooievaars.

Onderweg signaleerden we regelmatig ooievaars. In de voormalige Romeinse nederzetting Volubilis hadden ze hun imposante nesten bovenop de zuilen aangebracht.

In deze antieke stad - derde eeuw v. C. tot 40 n. C. - is nog slechts het centrum blootgelegd. Daar onder meer te zien: een triomfboog, een Huis van Zuilen en een aantal verfijnde stadshuizen met baden, oliepersen en tegelmozaïeken, zoals De wagenspringer in het Huis van de Atleet, een mozaïek waarop een naakte atleet achterstevoren op een ezel zit en een drinkbeker (prijs) vasthoudt. Ook Volubilis wordt beschouwd als een werelderfgoed.

In Marrakech keken we vanaf het dakterras van een café op een muur met een ooievaarsnest, slechts een paar meter van ons verwijderd. We hoorden de ooievaars klepperen en zagen ze paren. Het café had een toepasselijke naam: Nid’ Cigogne, ooievaarsnest.

In Marrakech een rondrit per paardenkoets gemaakt. De vele calèches staan te wachten zijdelings van het beroemde plein in Marrakech: Jemaa el Fna (Plein van de Onthoofden). Dit plein trekt niet alleen toeristen aan met optredens van verhalenvertellers, vuurspuwers, slangenbezweerders, waterverkopers, apen, mobiele tandartsen en acrobaten.

In Marrakech ook een bezoek gebracht aan de prachtige Jardin Majorelle. Louis Majorelle, een schilder uit Frankrijk, vestigde zich in 1924 op deze plaats. Hij zou er tot het eind van zijn leven blijven. In 1947 opende hij zijn tuin voor het publiek, nog steeds een bezienswaardigheid. In zijn blauwe woonhuis/atelier is nu het museum van islamitische kunst gevestigd: sieraden, enkelbanden, schalen, vazen en zwaarden. Ook gravures van kasba’s en het toeristische affiche dat Louis Majorelle ooit maakte en dat kasba’s in het Atlas-gebergte verbeeldt.

De laatste stad waar we langer verbleven, was de havenstad Essaouira, gelegen aan de Atlantische kust, waar de visserij centraal staat. Twee sqala’s (geschutsplatformen) werden ooit gebouwd om de stad te beschermen. Vanaf een van deze platformen, de sqala van Kasba, kan worden gewandeld langs de stadsmuur waar een rij Spaanse kanonnen staat.

De laatste ooievaars zagen we toen we langs de kust weer op weg waren naar de luchthaven in Casablanca. Van links kwam er een aanscheren; hij vloog over de bus en streek neer op een minaret, in het nest bij zijn partner.

Klantwaardering

8,8

15 dgn Marokko, wat een fantastisch reis, zo veel gezien en...
15 dgn Marokko, wat een fantastisch reis, zo veel gezien en beleefd, een absoluut aanrader! De reisleider Sjoerd is een ongelooflijk verteller: geschiedenis, feiten, weetjes...Sjoerd heeft zijn passie met ons gedeeld en heeft voor gezorgd dat ik zal kijken naar een nieuwe Djoser reis met hem!

Claudia N. - 10,0
Terug naar boven