Midden Oosten

Istanbul: De oude dame heeft over minnaars niet te klagen

Kijk vanaf de Galatatoren naar het oude ommuurde stadsdeel Stambul, aan de overkant van de Gouden Hoorn, en je ziet koepels en minaretten de horizon beheersen. De vele bazaars versterken nog eens het onmiskenbaar oriëntaalse karakter van Istanbul.

door Gerrit Jan Zwier

De overdekte grote bazaar is als een menselijke bijenkorf, wa ar het goud en zilver je tegemoet blinkt. Theemannen laveren met hun bladen vol tulpvormige glaasjes tussen de slenteraars door om de handelaars en hun klanten te bedienen. In de Egyptische bazaar, die doet denken aan een grote kleurige kruidensupermarkt, wedijveren de geuren van mediterrane en Aziatische specerijen met elkaar.
Eigenlijk is heel Istanbul één grote bazaar, want overal op straat tiert de handelsgeest. Op talloze plaatsen staan stalletjes en karretjes met koeken, broodjes, meloenen, gekookte schelpdieren, tamme kastanjes en maïskolven.
Groepen oude vrouwtjes leggen met hun witte hoofddoeken en harembroeken een extra accent op het oosterse beeld, maar vergeleken met de vele westers geklede vrouwen zijn zij veruit in de minderheid. Slechts hier en daar haast een vrouw in een zwarte chador zich langs het zondige stadsleven.

Beroemde moskeeën
De kans om enkele beroemde moskeeën te bezoeken laat ik mij natuurlijk niet ontgaan. In veel islamitische landen is de westerse toerist niet welkom in het godshuis. In zijn The Road to Oxiana (1937) beschrijft Robert Byron, een groot bewonderaar van de islamitische architectuur en beeldende kunst, hoe hij vermomd als muzelman in vermaarde moskeeën binnendrong. Zou hij in orthodoxe landen als Perzië en Afghanistan op heterdaad betrapt zijn, dan was zijn flair hardhandig afgestraft. In Turkije daarentegen wordt de nieuwsgierige toerist die het tijdstip van de gebedsdiensten mijdt en zijn schoenen bij de ingang achterlaat, geen strobreed in de weg gelegd. Tegenover de Aya Sofia (Hagia Sophia), een oorspronkelijk Byzantijnse kerk met vier minaretten, ligt de Blauwe Moskee, die er zes heeft. Sinds een grondige restauratie is er aan dit imposante gebouw, dat de Turken kennen als de Sultan Ahmet-moskee, bijna geen blauw meer te bekennen. De met tapijten overdekte vloer verwijst rechtstreeks naar het nomadische verleden van het Turkse volk. Eeuwenlang waren zij, opgejaagd door Mongolen, met hun tenten, schapen, yoghurt en angst voor het boze oog, vanuit de diepten van Azië onderweg naar het westen. Een hekje markeert de scheiding tussen de gebedsruimte en het pad eromheen. Laag boven die ruimte hangt een enorm ijzeren ‘wagenwiel’ waaraan honderden lampen zijn bevestigd – glazen olielampjes, waarin nu elektrische peren zijn gewurmd. De gelovigen richten het hoofd naar de mihrab, de gebedsnis in de zuidelijke wand die naar Mekka wijst. Ernaast staat een fraai bewerkte, goudkleurige constructie waarin een smalle hoge trap naar de preekstoel leidt: de mimbar.

Topkapi en Aya Sofia
In het Topkapipaleis zijn enige islamitische heiligdommen te bewonderen. Dit machtscentrum van het Ottomaanse rijk, dat in 1922 de geest gaf, ligt strategisch op de landpunt ten zuiden van de Gouden Hoorn. Het behoort nu tot de grootste attracties van Istanbul. Zelfs de haremvertrekken die voor de kinderen van de
sultan en de zwarte eunuchen streng verboden waren, zijn nu voor toeristen toegankelijk. De vreemde bouwsels aan de rechterkant, die doen denken aan kalkovens, maakten deel uit van de keuken. In het verlengde ervan zijn het goud en de edelstenen van de sultans te bewonderen, in de vorm van tronen, wapens, sieraden en waterpijpen. Istanbul is behalve een islamitische, ook een Byzantijnse stad. Na de val van Byzantium (in 1453) veranderden de Ottomanen de kerken in moskeeën. “Zo bracht het barbarenvolk onbewust nog hulde aan de hogere beschaving waarover het had gezegevierd”, schreef historicus Henri Pirenne minder dan honderd jaar geleden over de Ottomaanse heersers. Minaret en arabesk vervingen kruis, fresco’s en mozaïeken. Eeuwenlang deed de Aya Sofia dienst
als islamitisch bedehuis, maar sinds de jaren twintig van de vorige eeuw is het aloude koepelgebouw (uit de 6e eeuw) een museum. De aanblik is niet bepaald groots. Eenmaal binnen zijn het vooral de kolossale afmetingen van het gebouw die indruk maken. De koepel, die zich ruim vijftig meter boven de marmeren vloer spant, is beschilderd met koranteksten.

Westerse droom
Na zonsondergang, als de musea en paleizen hun poorten sluiten en de laatste oproep van de muezzin door de luidsprekers geklonken heeft, komt het nachtleven aarzelend op gang. Tijdens het lange spitsuur zetten de auto’s elkaar
klem in de straten en op de bruggen over de Gouden Hoorn en de Bosporus. Maar dankzij de voetgangers hoeven de thee- en eethuizen niet lang op klanten te wachten. Veel bezoekers van de stad trekken zich met hun raki (anijsjenever), kebab, gepureerde kikkererwten, baklava (mierzoet gebak) en Turkse koffie terug in de halfduistere ruimte rond het podium van een buikdanseres. Terwijl de smaak van geroosterd vlees en honing hun tong streelt, zien zij hoe de danseres haar lichaam onderwerpt aan de klanken van fluit en trommel. Net als de haremvrouw beantwoordt zij geheel en al aan de westerse droom over de wellustige Oriënt. Hoe vaak werd de odalisk of haremslavin in de 19e eeuw niet door schilders afgebeeld, in een luie en halfnaakte pose, uitgestrekt op zachte kussens? Later volgden de ansichtkaarten
met ‘Groeten uit Istanbul’, ‘Moorse schone’ of ‘Fatima in haar verblijf’. Mijn Turkse metgezel wijst er fijntjes op dat deze slanke danseres niet model kan staan voor de mollige haremvrouw. “Misschien staat deze danseres voor het moderne Istanbul?”, vraag ik. Hij schudt zijn hoofd. “Nee, Istanbul is een oude dame, met kasten vol kleren en pruiken en laden vol sieraden.” Even pulkt hij bedachtzaam met een stokje tussen zijn tanden. Dan breekt er onder zijn snor een brede grijns door. “Maar toch heeft ze over minnaars niet te klagen.”

Daarom Djoser

  • Veel individuele vrijheid
  • Gemak van een groepsreis
  • Kleine groepen
  • Oog voor cultuur & natuur
  • Scherpe prijzen
  • Nederlandstalige reisbegeleiding


Bij Djoser zit je goed!

Lees meer

Terug naar boven