Een rit door Caïro

Door: Eduard Cousin

Ik stap in de taxi in Uptown Caïro, een luxe ommuurde villawijk in Caïro, op een heuvel ten oosten van de Nijlvallei. De taxichauffeur, Gerges, laat zijn oude, enigszins rammelende auto rustig over een brede, nieuw aangelegde weg richting het centrum tuffen. Het is een relatief heldere dag. Dat wil zeggen: de vervuiling valt mee. Aan de andere kant van de Nijlvallei, ruim 15 kilometer verderop, zie ik de piramides van Gizeh boven de stad uitsteken. Door hun enormiteit lijken ze, zeker in contrast met de nauwelijks te onderscheidde gebouwen eromheen, toch dichtbij.

Een bocht verder doemt de stad voor ons op. Een schiereindeloze zee van gebouwen met daartussen uitstekende minaretten en hoge torenflat strekt zich voor ons uit. Caïro telt 23 miljoen inwoners, waarvan het grootste deel in dichtbevolkte wijken rond de Nijl. Beneden, aan de voet van de heuvel, ligt een arme maar bijzondere volkswijk. Hier wonen van oudsher de vuilnismannen van Caïro, die in kleine pick-ups het vuilnis vanuit de stad ophalen en in deze wijk verzamelen. Vervolgens wordt al het afval gesorteerd op wat kan worden gerecycled of verkocht. Het levert serieuze gezondheidsproblemen op voor de inwoners van de wijk, die vaak handmatig door het afval heen gaan. Het contrast met de villawijk, inclusief zwembaden en golfbanen, boven op de heuvel kan welhaast niet groter. Maar dit informele systeem van afvalverwerking kent wel een van de hoogste recyclepercentages ter wereld.

Even verderop rijden we langs de citadel, een massief fort uit de 12e eeuw. Het fort werd van water voorzien door een aquaduct, dat nog altijd vrijwel onafgebroken langs een drukke de weg richting de Nijl loopt. Naast het fort ligt historisch Caïro, ook wel oud-Caïro genoemd, dat vol staat met bekende en minder bekende bezienswaardigheden. Er is de oude souk Khan Al-Khalili, Moezstraat en tientallen historische mausolea en moskeeën, tot 1000 jaar oud. Ze zijn vrijwel allemaal nog in gebruik en lang niet altijd in een goede staat. Maar een aantal, zoals de Iman al-Shafiemoskee, zijn recent mooi gerestaureerd. Een stukje verder naar het zuiden ligt Koptisch Caïro, een complex met onder meer de oudst kerk van Caïro.

Caïro heeft de afgelopen jaren een enorme transformatie doorgemaakt, en dat is zichtbaar tijdens de rit richting het centrum. Gerges, de taxichauffeur suggereert een nieuwe route die ik niet kende. Er zijn twee nieuwe viaducten gebouwd die over oude delen van de stad recht door naar de Nijlboulevard leiden. Onder het bewind van president Sisi, die aan de macht kwam met een staatsgreep in 2013, is er enorm geïnvesteerd in nieuwe wegen en bruggen, met een snelheid die zelfs google maps niet kan bijhouden.

Rond de citadel en het aquaduct is te zien dat de bouwzucht nog verre van voorbij is. Hele woonwijken zijn platgegooid en veranderd in vlaktes met puin. Volgens Gerges zijn stukken grond opgekocht door een buitenlands bedrijf die werkt aan verdere “toeristische ontwikkeling”. De inwoners zijn gedwongen te verhuizen naar nieuwe wijken ver buiten te stad; en dus ver weg van werkmogelijkheden. Tot veel protesten heeft het niet geleid, en dat is niet zo gek. Sisi regeert het land met een ijzeren greep en tegenstand of – geluid wordt niet geduld. Onder zijn bewind is de vrije pers, die na de Arabische Lente in 2011 juist tot bloei was gekomen, aan banden gelegd. Demonstreren is de facto verboden en kan zomaar leiden tot arrestatie.

Voor veel Egyptenaren is de politieke situatie nog niet eens hun grootste zorg. Het land gaat door een ernstige economisch crisis waardoor de prijzen al jarenlang sterk stijgen. In 2013 was een euro nog zo’n 9 Egyptische pond waard. Nu staat de euro op meer dan 50 Egyptische pond. De armoede is dan ook gestegen en veel Egyptenaren willen naar het buitenland voor werk. De Arabische Golfstaten zijn een populaire bestemming, maar ook Europa. Voor Egyptenaren is het nagenoeg onmogelijk om een Schengenvisum te krijgen, wat sommigen ertoe zet om proberen de oversteek naar Europa per boot te maken. In 2023 verdronken honderden Egyptenaren toen zo’n boot zonk voor de kust van Griekenland.

Gerges legt uit dat vandaag een Koptische feestdag is. Hij is zelf Kopt - de christelijk-orthodoxe gemeenschap die naast de moslimmeerderheid ongeveer 10% van de bevolking vormt - en was ’s ochtends naar de kerk geweest. Waarom werk je dan vandaag, vraag ik hem. “Ik moet toch eten,” is zijn veelbetekenende antwoord. Egypte heeft recent miljardensteun gekregen van het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank en de EU, maar Gerges vraagt zich af of dat geld terecht komt bij de mensen die het het hardst nodig hebben. “Al het geld gaat naar grote projecten,” zegt hij. Analisten wijzen er inderdaad op dat deze projecten lang niet altijd voor duurzame economische groei zorgen en vooral grote projectontwikkelaars en investeerders dienen.

We rijden verder langs het aquaduct richting de Nijl. Tussen de rivier en de boulevard, die vrijwel altijd vaststaat met verkeer, staan palmbomen en liggen kleine tuintjes. De rivier is wijdt en biedt een soort ademruimte te midden van de chaotische, volle en luide stad. Aan het einde van de rit rijden we het beroemde Tahrirplein op, het hart van de stad en het land, dat tijdens de Arabische Lente in 2011 volstroomde met demonstranten die hoopten op een betere toekomst. Het is een druk verkeersplein met in het midden een obelisk, geflankeerd door vier standbeelden van rammen, die uit Luxor in het zuiden zijn overgebracht. Om het plein liggen gebouwen met klassieke balkonnetjes, dieaan de architectuur in Franse en Italiaanse steden doet denken,gebouwd in de laat 19e of vroeg 20e eeuw. Aan de noordkant van het plein ligt het roze gebouw van het oude Egyptische museum. Veel topstukken liggen er niet meer, die zijn verplaatst naar het nieuwe Grand Egyptische Museum naast de piramides. Het is te hopen dat bezoekers hun weg naar de binnenstad van Caïro zullen blijven vinden, om ook een beeld te krijgen van Egypte voorbij de vele toeristische bezienswaardigheden buiten de stad.